I.  UVODNE NAPOMENE 

            U okviru Zakona o konfliktu interesa („Službeni list RCG“, br. 42/04 i 17/05) u članu 24 određeno je da Komisija za utvrđivanje konflikta interesa o svom radu podnosi izvještaj Skupštini Crne Gore, po potrebi, a najmanje jednom godišnje. Poslednji Izvještaj  Skupština Crne Gore je razmatrala u junu mjesecu 2008. godine. Ovo je četvrti izvještaj koji podnosi Komisija za utvrđivanje konflikta interesa, a odnosi se za  2008. godinu.
            Cilj izvještaja je da Komisija za utvrđivanje konflikta interesa upozna Skupštinu Crne Gore i širu javnost o svom radu u okviru prava i dužnosti, odnosno nadležnosti utvrđenih Zakonom i istovremeno ukaže na pojave i probleme koji se odnose na značajnu, a istovremeno novu oblast uređivanja odnosa i ponašanja javnih funkcionera u vršenju funkcije – konflikt interesa. Takođe, data su i određena upoređenja sa prethodnim godinama, a koja se mogu ocijeniti da su pozitivnija i da stvaraju solidnu osnovu za brže i jače djelovanje u ovoj oblasti.  S druge strane Izvještaj je tako koncipiran da se može, posebno u apsolutnim i relativnim kategorijama, upoređivati  sa prethodnim godinama i davati ocjene u realizaciji pojedinih aktivnosti.
            Izvještaj sadrži: organizaciju, rad i postupanje Komisije; nadležnosti i ovlašćenja Komisije, postupanje javnih funkcionera; postupanje sa izvještajima o prihodima i imovini javnih funkcionera; izrečene mjere Komisije; programe koje Komisija kandiduje domaćim i međunarodnim organizacijama za finansiranje aktivnosti; doprinos Komisije realizaciji Akcionog plana za sprovođenje Programa borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala; slobodan pristup informacijama; neke karakteristike novog Zakona o sprečavanju sukoba interesa; ostvarenu saradnju i druga pitanja iz rada Komisije.
            Na kraju, dati su i brojni podaci u prilozima i pregledima (ukupno 14) o broju javnih funkcionera, podnijetim izvještajima o prihodima i imovini javnih funkcionera, podnijetim inicijativama i zahtjevima za razrješenje pojedinih javnih funkcionera, poklonima i drugim podacima za 2008. godinu, ali i prvi kvartal  2009. godine.
            U vrijeme izrade ovog izvještaja, stupio je na snagu Zakon o sprječavanju sukoba interesa kojim je prestao da važi prethodni zakon tj. Zakon o konfliktu interesa donešen polovinom 2004. godine.

               II.  OSNIVANJE KOMISIJE I NADLEŽNOST   

               1. ORGANIZACIJA KOMISIJE 

                   1.1  Osnivanje Komisije 

               Radi zakonitog i pravednog ustrojstva vlasti, obezbjeđenja nepristrasnosti u vršenju javne funkcije, otklanjanja i najmanje sumnje u objektivno vršenje vlasti,  podizanja nivoa povjerenja, širenja demokratske političke kulture, pridržavanja etičkih normi i kodeksa ponašanja i dr. su glavni razlozi što je došlo po prvi put do usvajanja jednog zakona iz oblasti konflikta interesa iz seta antikoruptivnih zakona.
               Skupština Republike Crne Gore, na sjednici od 29. jula 2004. godine, saglasno  Zakonu o konfliktu interesa, donijela je Odluku o obrazovanju i izboru predsjednika i članova Komisije za utvrđivanje konflikta interesa, kao nezavisnog tijela, u sastavu koji čini predsjednik i četiri člana. Za predsjednika i članove Komisije, čiji je mandat pet godina, predviđeno je da se biraju lica koja su stručnim, radnim i moralnim kvalitetima dokazala svoju nepristrasnost i savjesnost, stim što najmanje jedan član mora biti diplomirani pravnik sa položenim pravosudnim ispitom.
               Odlukom Komisije od 28. decembra 2004. godine, utvrđeno je da predsjednik Komisije funkciju obavlja profesionalno počev od 1. februara 2005. godine. Odluku o profesionalnom radu predsjednika, Komisija je donijela zbog potrebe svakodnevnog rada i angažovanja na stvaranju i obezbjeđivanju uslova za rad Komisije, tj. ostvarivanje njene funkcije. To je iziskivalo i potrebu za stvaranjem i obezbjeđivanjem materijalno – tehničkih, finansijskih, kadrovskih, organizacionih i drugih uslova za funkcionisanje Komisije i osnivanje Službe koju je trebalo formirati, koordinirati i organizovati. Tako je predsjednik Komisije ujedno i starješina Službe Komisije. 

1.2        Služba Komisije  

               Zakonom o konfliktu interesa i Odlukom o obrazovanju Komisije nije određeno ko za Komisiju obavlja stručne i administrativne poslove, pa je bilo nužno da Komisija, Poslovnikom o radu Komisije, propiše  da Komisija ima Službu. Na sjednici održanoj 11. februara 2005. godine, Komisija je donijela Pravilnik o organizaciji i radu i sistematizaciji poslova i zadataka Službe Komisije za utvrđivanje konflikta interesa.
 U 2008. godini u Službi je bilo zapošljeno 6 izvršilaca (2 službenika i 4 namještenika) i 2 pripravnika – jedan sa VSS i jedan SSS. Svi izvršioci primljeni su putem javnog oglasa, posredstvom Uprave za kadrove Vlade Crne Gore. Početkom 2008. godine jedan službenik sa pravosudnim ispitom napustio je Službu i zaposlio se u drugu instituciju, a osnovni razlog je odlazak za većom platom. To isto je uradio i pripravnik, diplomirani pravnik, prije isteka pripravničkog staža. Tokom 2008. godine raspisan je konkurs, u dva navrata, za sekretara Komisije i jednog višeg savjetnika. Zbog relativno malih plata u državnim institucijama, pa i ovoj, do sada nije bilo interesovanja za popunu ovih radnih mjesta ( plata višeg savjetnika, diplomiranog pravnika sa pet godina radnog staža iznosi u decembru 2008. godine 375,25 €, a namještenika sa pet godina radnog staža  240,45 €). To su izuzetno niska primanja za odgovorne poslove u ove institucije gdje se vodi prvostepeni i drugostepeni postupak, rješava po presudama Vrhovnog, Upravnog suda, zahtjevima Državnog tužioca i sl.
Prilikom izrade Nacrta zakona o izmjenama i dopunama Zakona o zaradama državnih službenika i namještenika, krajem marta i početkom juna 2007. godine, Komisija je uputila zahtjeve Vladi Crne Gore, odnosno Ministarstvu finansija, u kojem se ističe da bi posebnu pažnju trebalo posvetiti promjenama u dijelu koji se odnosi na zarade državnih službenika i namještenika (platni razredi i koeficijenti, radni staž, raspoređivanje u platne razrede i td.), ali na način da se stimuliše rad kroz značajno povećanje zarada. Time bi se spriječilo odlivanje mladog, ambicioznog kadra ne samo u privatni sektor, već i van granica naše drave, a kvalitetan doprinos u pogledu zarada imao bi za rezultat još kvalitetniji rad u državnim organima. Međutim, nagrađivanje službenika i namještenika je ostalo po ranijim koeficijentima, što će predstavljati negativni faktor u stimulisanju zapošljavanja službenika i namještenika posebno u ovoj instituciji.
Komisija je u susret novom Zakonu o sprječavanju sukoba interesa i formiranju povećanog broja članova Komisije za sprječavanje sukoba interesa angažovala dodatni poslovni prostor, posebno kada je u pitanju  arhivski prostor gdje se već deponuje obimni materijal o javnim funkcionerima, a posebno Izvještaji o prihodima i imovini za preostale četiri godine. 

   1.3  Baza podataka  i informacioni sistem  

            Zahvaljujući finansijskoj podršci NVO CEMI, Komisija je sredinom 2005. godine uvela web sajt- www.konfliktinteresa.cg.yu,  na kojem je predstavila svoje članove, evidentirala sve javne funkcionere u Crnoj Gori, državne i lokalne, po opštinama i funkcijama, objavila propise i propisane obrasce, sve odluke, zaključke i mišljenja koje je donijela Komisija sa presudama po tužbama od Upravnog  i Vrhovnog suda, kao i sve aktuelnosti iz rada Komisije. Time  je Komisija, uz zvanična saopštenja u medijima, najmanje jedanput mjesečno, za principe i načela ponašanja, deklarisala  transparentnost i javnost u svom radu koja je, prema ocjeni međunarodnih organizacija i institucija, ambasadora pojedinih zemalja koji su posjećivali Komisiju, ocijenjena kao najotvorenija u regionu. Posebno su istaknuti programi koje kandiduje Komisija kod međunarodnih organizacija i institucija sa sjedištem u Podgorici.
               Na sajtu je unijet poseban link – pitajte predsjednika, preko kojeg građani komuniciraju sa Komisijom; saopštenja za javnost za pojedine javne funkcionere koji krše Zakon; pokrenute inicijative protiv javnih funkcionera;  prijavljenim poklonima pojedinih javnih funkcionera; obavještenja Državnom tužiocu o nezakonitom sticanju prihoda, kao i  zahtjevi za slobodan pristup informacijama. Sajt Komisije je veoma posjećen,  naročito kada su u pitanju   podaci iz Evidencije o imovnom stanju za pojedine javne funkcionere i članove njihovih porodica.  

                U prošloj godini sajt Komisije je koristilo 51. 128 posjetilaca, najviše u aprilu (5851), a najmanje u avgustu (3512), što predstavlja značajno povećanje u odnosu na prethodnu godinu.
               Svi podaci iznešeni na sajt Komisije kroz postojeću Bazu podataka  i svakodnevne  promjene  nalaze se i na sajtu NVO CEMI  sa kojom ova institucija  od početka  ima dobru saradnju.

     1.4 Budžet Komisije
           Rad Komisije finansira se uglavnom iz Budžeta Crne Gore,a preko Državnog trezora.
             Budžetom Crne Gore za 2008. godinu, Komisiji za utvrđivanje konflikta interesa bilo je opredijeljeno 237.173,26 €, iako je zahtjev Komisije iznosio 420. 510,00 €, uključujući i realizaciju 13 programa Komisije koji su namijenjeni preventivnom djelovanju u sprječavanju  javnih funkcionera da privatni stavljaju iznad javnog interesa. Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Budžetu Crne Gore (Službeni list CG br. 46 od 4. avgusta 2008. godine), po zahtjevu Komisije, dodijeljeno je dodatnih 30. 000 € za realizaciju određenih  programa koji su završeni do kraja godine.

                I pored upućivanja zahtjeva međunarodnim organizacijama i institucijama  (OEBS, UNDP,USAID, IPA, TAIX, SOROS i dr.) za sredstva koja bi se upotrijebila za jačanje kapaciteta institucije i realizovanje 13 programa i načelnog obećanja, takve podrške i pomoći nije bilo, tako da je jedini izvor finansiranja bio – Budžet Crne Gore.
               Za realizaciju 11 edukativnih seminara za državne i lokalne funkcionere, medije i NVO, Komisija je imala i ove godine od NVO CEMI, finansijsku podršku sa kojom je još 2005. godine ova Komisija potpisala Memorandum o saradnji.
               Budžetom Crne Gore za 2009. godinu  opredijeljeno je  320. 410, 25 €  ili 20 % više u odnosu na 2008. godinu, što je po ocjeni Komisije ipak nedovoljno za realizaciju planiranih - povećanih obaveza i zadataka koji proističu iz Akcionog plana borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala, čija dokumenta i zaključke je usvojila Vlada Crne Gore, a koji su inkorporirani u novom dokumentu-Zakonu o sprječavanju sukoba interesa. Ovim Zakonom su znatno povećane obaveze Komisije, ograničenja i sankcije za javne funkcionere, što će podrazumijevati izradu svih novih akata, obrazaca, daleko veći broj edukativnih seminara, povećan broj službenika, proširenje zakupljenog smeštajnog prostora i dr. Zahtjev za sredstvima od strane Komisije iznosio je 694. 410,00 € računajući realizaciju 14 programa u iznosu od 287. 800, 00 €, a koji su planirani da se realizuju tokom 2009. godine. 

               2.  OVLAŠĆENJA I NADLEŽNOSTI  KOMISIJE 

               Nadležnost i ovlašćenja Komisije utvrđena Zakonom su da:
               1) donosi obrazloženu odluku o postojanju, odnosno nepostojanju konflikta interesa;
               2) vodi postupak i utvrđuje činjenice i okolnosti potrebne za donošenje odluke;
               3) određuje vrijednosti poklona;
               4) vodi evidenciju izvještaja o prihodima i imovini javnih funkcionera;
               5) predloži nadležnom organu da razriješi dužnost javnog funkcionera, ako utvrdi postojanje konflikta interesa ili ako javni funkcioner ne podnosi izvještaje o prihodima i imovini ili ih  podnosi neuredno;
               6) donosi pravila o postupku pred Komisijom;
               7) donosi poslovnik o radu Komisije;
               8) propisuje obrazac izvještaja o prihodima i imovini i druge obrasce za postupanje pred Komisijom;
               9) objavljuje u medijima evidenciju izvještaja o prihodima i imovini javnog funkcionera.
               Iz opisa i djelokuga nadležnosti  i ovlašćenja Komisije, vidi se da, kada su u pitanju sankcije, za funkcionere koji krše Zakon, nema značajnijih  ingerencija, što se  ponekad pogrešno isticalo od strane  pojedinih medija i NVO- a, na štetu rada Komisije. Ponekad su Komisiju poistovjećivali sa Komisijom za ispitivanje porijekla imovine.
               U tumačenju čl. 2 Zakona o konfliktu interesa i opredjeljenju « ko je sve javni funkcioner », Komisija je imala dosta poteškoća, obzirom da je tokom 2008. godine bilo preko 60 različitih komisija, savjeta, odbora i sličnih tijela čiji članovi su imenovani ili postavljeni od Vlade ili Skupštine Crne Gore (Komisja za implementaciju Akcionog plana za provođenje strategije reforme pravosuđa 2007-2112. godine; Međuresorski odbor za operativnu koordinaciju Upravne reforme u Crnoj Gori; Komisija za nestala lica; Odbor za rodnu ravnopravnost; Nacionalna komisija za saradnju sa UNESKO-m; Nacionalni savjet  za Evropske integracije i dr,)  - prilog 1. 

               3. Normativni akti komisije

               Postupajući po Zakonu o konfliktu interesa, Komisija za utvrđivanje konflikta interesa je bila u obavezi da, u roku od 90 dana od dana obrazovanja, usvoji pravila, obrasce i poslovnik o radu. Komisija je u zakonskom roku donijela Poslovnik o radu, Pravila o postupku pred Komisijom za utvrđivanje konflikta interesa i obrazac – Izvještaj o prihodima i imovini javnog funkcionera i objavila ih u „Službenom listu RCG“, br. 72/04
               Poslovnikom o radu propisan je način rada i druga pitanja od značaja za odlučivanje Komisije, a Pravilima o postupku pred Komisijom propisan je postupak pred Komisijom i odlučivanje, izvještavanje i rad sa strankama. Posebno su definisana osnovna načela postupka – zakonitost, zaštita prava i sloboda građana i zaštita javnog interesa, materijalna istina, efikasnost i ekonomičnost, samostalnost i nepristrasnost, dvostepenost i javnost.
               Komisija je propisala i obrazce – Evidencija izvještaja o prihodima i imovini (bez JMBG) kao i  Prijava o poklonu koji su svakom javnom funkcioneru dostupni putem internet sajta Komisije – www.konfliktinteresa.cg.yu ( link obrasci).
 

         4. drugi propisi  o Konfliktu  interesa  

               Odredbe o konfliktu interesa i zabranjena ponašanja su tretirana i u drugim crnogorskim propisima i to u posljednje vrijeme u sve većem broju (ukupno 16),  što pokazuje i sledeći pregled.

SUKOB INTERESA U DRUGIM PROPISIMA

               Komisija je imala veći  broj prijava i inicijativa vezano za primjenu čl. 91. Zakona o lokalnoj samoupravi ( Sl. list RCG  br. 42/03 ), gdje su donijete brojne odluke i mišljenja za pojedine lokalne funkcionere. Zbog nepreciznosti, i dalje je ovaj problem aktuelan ( da li su starješine organa uprave javni funkcioneri u skladu sa Zakonom o konfliktu interesa; da li sekretari u opštinama mogu biti i odbornici u istim skupštinama opština i sl.). Ovaj problem će najvjerovatnije biti riješen u novom Zakonu o lokalnoj samoupravi koji se upravo priprema, čije usvajanje se očekuje krajem ove godine. Takođe je bilo i predmeta vezano za Zakon o državnim službenicima i namještenicima, Zakon o Centralnoj banci Crne Gore, Zakon o javnim nabavkama, Zakon o centralnoj revizorskoj instituciji i dr.

           III  RAD I POSTUPANJE  KOMISIJE 

               Kao i prošle godine, u 2008. godini Komisija je održala 14 redovnih sjednica, ili u prosjeku, svakih 26 dana. 

               1.  BROJ JAVNIH FUNKCIONERA

               U 2008. godini često je dolazilo do promjena  u broju javnih funkcionera kako republičkih ( državnih ) tako i opštinskih ( lokalnih ). Na nivou države povećao se broj javnih funkcionera zbog otvaranja novih institucija, a kada su u  pitanju lokalni funkcioneri došlo je do promjene imena, a i broja funkcionera zbog lokalnih izbora u Herceg Novom, Tivtu i Kotoru.
               Za utvrđivanje evidencije, odnosno spiska javnih funkcionera Komisija je pribavljala inovirane podatke od državnih organa koji su često bili promjenjivi (Skupštine, Vlade, sudova, tužilaštva i sl.) i organa lokalne samouprave (skupština opština i predsjednika opština).
               Polazeći od odredaba Zakona o konfliktu interesa kojima je određen pojam javnog funkcionera, kao i pribavljenih podataka od nadležnih organa, Komisija je evidentirala da u Crnoj Gori, na dan 31. decembar 2008. godine, je imalo ukupno 1.921 javnih funkcionera, ( ili 3,2 % više nego u 2007. godini ), od kojih je 781 ili 41% republičkih ( državnih ) i 1.140 ili 59 % opštinskih (lokalnih) funkcionera * (prilog 2).
               Od republičkih (državnih ) javnih funkcionera najveći broj je sudija (244), zatim onih koje bira i imenuje Vlada (238), državnih tužilaca (87), poslanika u Skupštini RCG (81), sudija za prekršaje (67) i td.
               Opštinskih funkcionera najviše ima u Podgorici ( 104), a zatim u Nikšiću (74),  Herceg Novom (62), Beranama, Bijelom Polju i Kotoru ( po 58), Budvi ( 53) i td.
               Od opštinskih funkcionera najviše je odbornika i to: 725 ili 64 % od ukupnog broja lokalnih funkcionera ( prilog 3).
               Početkom 2009. godine, na dan 28. februar, ukupan broj javnih funkcionera bio je 2099, od čega 816 ili 39 % državnih, a 1283 ili 61 % lokalnih funkcionera (prilog 4 ). To je za 9 % više (ili 178 novih javnih funkcionera) koji su postali stupanjem na snagu Zakona o sprječavanju sukoba interesa. Novi javni funkcioneri, između ostalih  su direktori javnih preduzeća, javnih ustanova i drugih pravnih lica koje je osnovala Skupština Crne Gore, Vlada Crne Gore ili opština, Glavni grad i Prijestonica. Tu su predsjednici i članovi organa upravljanja  koje osniva Vlada i opštine, Sudski i Tužilački savjet, direktori fondova, ambasadori i šefovi diplomatskih predstavništava  i drugi, u skladu sa članom 3 Zakona.
_________________________________________________________________________

*U odnosu na 2005. godinu, kada je otpočela sa radom ova Komisija i evidentirala početno stanje o broju javnih funkcionera u Crnoj Gori, to je povećanje za 14 % (republičkih za 10 %, a opštinskih 16 %). Iz godine u godinu  ovaj broj se sve više povećava. 

               2. PRIJAVLJENI POKLONi  

    U 2008. godini prijavljen je samo jedan poklon od strane predsjednika Komisije za utvrđivanje konflikta interesa  Crne Gore. Time je od 2005. godine do  danas evidentirano samo 12 prijava javnih funkcionera za primanje pojedinih ili više poklona, koji su protokolarne prirode i koji se nalaze u službenim prostorijama ovih javnih funkcionera.
              Poklone su prijavili– Predsjednik Crne Gore, predsjednik Ustavotvorne Skupštine, predsjednik Vlade, Vrhovni državni tužilac, predsjednik Savjeta  Centralne banke Crne Gore, ministar kulture, sporta  i medija, predsjednik Komisije  za utvrđivanje konflikta interesa i predsjednik opštine Budva  (prilog 5 ).
              U skladu sa čl. 36 Pravila o postupku pred Komisijom za utvrđivanje konflikta interesa o primljenim poklonima veće vrijednosti obaviješteno je  Ministarstvo finansija Crne Gore, a spisak se nalazi na sajtu Komisije.
            U Zakonu o sprječavanju sukoba interesa daleko više prostora je dato  poklonima i precizno je definisana zabrana primanja poklona, odbijanje i način raspolaganja sa poklonima kao i mjere koje se preduzimaju u slučaju nezakonitog primanja poklona. Novina je to što će evidenciju  poklona i njihovu vrijednost voditi organi vlasti u kojem javni funkcioner vrši funkciju.
               I u ranijem i u ovom Zakonu je ostala zabrana da javni funkcioner ne smije primiti novac, hartije od vrijednosti ili dragocjeni poklon, bez obzira na njihovu vrijednost. 

               3. POSTUPAK PO INICIJATIVAMA   

               Tokom 2008. godine, podnijeto je 705 inicijativa za kršenje Zakona o konfliktu interesa. To je za 2,6 puta više nego 2007. godine.
               Saglasno članu 20 Zakona o konfliktu interesa, Komisija je primala inicijative od strane pravnih ili fizičkih lica, organa lokalne samouprave, NVO i javnih funkcionera. Najviše inicijativa je bilo od strane NVO MANS koja je posebno ukazivala na netačnost podataka u imovnom stanju  iskazanom u izvještajima o prihodima i imovini, članstvu u više upravnih odbora, kumulaciji funkcija i sl. sudija, tužilaca,  poslanika, predsjednika opština, pomoćnika ministara, odbornika, direktora javnih ustanova i dr. Takvih prijava je bilo ukupno 440 za 588 javna funkcionera  među kojima i 19 inicijativa za obavještenje Državnog tužioca o nezakonitom sticanju prihoda (prilog 6). Mnogi javni funkcioneri su različito reagovali na podnijete inicijative, i to saopštavali kroz odgovore u pisanoj formi. U prilogu su dati neki karakteristični  izvodi iz takvih izjašnjenja ( prilog 7).
               Po sopstvenoj inicijativi, Komisija je podnijela 253 prijave za javne funkcionere, državne i lokalne, dok su građani, javni funkcioneri i ostale NVO podnijeli 12 inicijativa.
               Saglasno Zakonu i Pravilima o postupku pred Komisijom, Komisija je postupila po svakoj prijavi, zatražila od javnih funkcionera pisanu izjavu, a od privrednih društava i drugih institucija i organizacija izjašnjenje po prijavama i donijela odluke koje je javno  objavila u medijima i preko internet sajta. Na pojedine odluke nezadovoljne strane, posebno NVO MANS, uložile su prigovor Komisiji (ne)dostavljajući nove dokaze i činjenice, pa  je Komisija u većini slučajeva prvostepene odluke potvrdila. *  

Podnijete Inicijative protiv javnih funkcionera

 ________________________________________________________________________

*Koristeći Zakon o slobodnom pristupu informacijama, NVO MANS je mjesečno tražila izvještaje o radu i aktivnostima koje obavlja Komisija, sa različitim podacima i o tome je sačinjavala tromjesečne izvještaje o praćenju sprovođenja Zakona o konfliktu interesa, sa kojim je upoznavala različite institucije, komentarišući odluke sa svog stanovišta, pokušavajući da umanji značaj rada ove Komisije i da ninimizira očigledan napredak aktivnosti u ovoj oblasti. Na sve te izvještaje Komisija je dala svoje viđenje, konstatujući netačnost u navodima, o čemu je obaviještavala Nacionalnu komisiju za sprovođenje Programa borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala. Rezime svih izvještaja je izrada publikacije – knjige «Proces usvajanja i primjene Zakona o konfliktu interesa u Crnoj Gori –U mreži privatnih interesa», čiji je autor NVO MANS,  u kojoj takođe pogrešno konstruiše donijete odluke i druga dokumenta Komisije, o čemu je ova institucija uradila takođe osvrt –paralelu i o tome obavijestila Nacionalnu Komisiju.
 

               Donijeto je 754 odluke (624 u prvom i 130 u drugom stepenu). Ovim odlukama Komisija je utvrdila da  43% ili 312  javnih funkcionera krše Zakon, 14% ili 132  funkcionera je kršilo Zakon, a 43% ili  310 javnih funkcionera ne krši Zakon. 

Donijete odluke po Inicijativama za javne funkcionere

Javni funkcioneri koji ne krše Zakon (43%) su oni protiv kojih je uglavnom NVO MANS podnijela inicijative.
Ako uporedimo broj donijetih odluka i u prvom i drugom stepenu, onda se može konstatovati da je u 2008. godini 2,8 puta  više donijeto odluka nego 2007. godine.
Pored toga, Komisija je donijela i 17 mišljenja po zahtjevima javnih funkcionera i 25 zaključaka.
Sve inicijative i odluke, mišljenja  i zaključci nalaze se na internet sajtu Komisije.
Na drugostepene odluke, koje su inače konačne pred Komisijom, u 97 slučajeva upućene su tužbe Upravnom sudu i 10 Vrhovnom sudu. U 99 % slučajeva to su tužbe od strane NVO MANS,  od kojih nijedna nije usvojena prošle godine. *

* U 2009. godini, do 26. februara od strane Upravnog suda, a po tužbama NVO MANS donijete su dvije presude kojima su odluke Komisije poništene i vraćene na ponovno odlučivanje, što je Komisija na sjednici od 26. februara i uradila. To su prve tužbe NVO MANS koje su usvojene. S druge strane Upravni sud je u ovom periodu odbacio  19  tužbi NVO MANS, za sudije, tužioce, poslanike i druge javne funkcionere.Takođe, i Vrhovni sud Crne Gore donio je presude i odbio zahtjeve NVO MANS za vanredno preispitivanje sudske odluke za tri javna funkcionera ( sudije). 

UPUĆENE TUŽBE SUDOVIMA NA ODLUKE KOMISIJE 

IV. POSTUPANJE JAVNIH FUNKCIONERA 

          Jedna od obaveza javnih funkcionera jeste redovno dostavljanje imovnog stanja  tj. podnošenja Izvještaja o prihodima i imovini  na propisanom obrascu.
Zakonom o konfliktu interesa  u članu 8 utvrđena je obaveza  javnog funkcionera  da Komisiji dostavi Izvještaj o prihodima i imovini, za sebe, bračnog ili vanbračnog druga i djecu ukoliko žive u istom domaćinstvu u roku od 15 dana od dana stupanja na javnu funkciju. Takođe, javni funkcioner je dužan da svake godine dostavlja izvještaj, do kraja februara, za prethodnu godinu, kao i po prestanku funkcije.
            Ukoliko dođe do promjene imovine u iznosu većem od 2.000 eura, javni funkcioner je takođe bio dužan da o tome obavijesti Komisiju. 

Promjene u izvještaju veće od 2000 € 

             Na kraju 2008. godine od ukupnog broja javnih funkcionera 181 nije dostavilo Izvještaj; 15 ili 1,9 % državnih (republičkih) funkcionera, a 166 ili 11,6 % lokalnih (opštinskih) funkcionera. Kada su u pitanju državni funkcioneri 14 poslanika i 1 funkcioner kojeg je izabrala Vlada, nije prijavilo svoje imovno stanje. Kod lokalnih funkcionera  uglavnom se radi o odbornicima. Najneodgovorniji odnos su pokazali odbornici iz opština Herceg Novi (19 funkcionera nije dostavilo svoje imovno stanje); po 12 iz opština –Kotor, Nikšić i Šavnik, a zatim po 11 iz opština Tivat i Ulcinj. – ( prilog 8).
                Komisija se u nekoliko navrata obraćala predsjednicima opština i predsjednicima skupština opština, kako bi i oni uticali na javne funkcionere da postupaju po Zakonu o konfliktu interesa, ali i pored više javnih upozorenja, saopštenja u medijima i donijetih odluka da krše Zakon, jedan broj javnih funkcionera i dalje nije podnio izvještaj o imovnom stanju za 2007. godinu, iako je obaveza bila do kraja februara 2008. godine. To nijesu uradili ni do kraja iste godine. Protiv svih ovih javnih funkcionera pokrenut je postupak  i donijete odluke koje se nalaze na internet sajtu Komisije ( prilog 9). 

            Svi dostavljeni Izvještaji o prihodima i imovini obrađeni su i prezentovani u bazi podataka preko skraćenog obrasca tzv. Evidencija izvještaja, na internet sajtu Komisije za utvrđivanje konflikta interesa (prilog 10). Ovi podaci bili su dostupni javnosti, tako da je svako pravno ili fizičko lice, NVO  i dr. mogli uložiti prigovor, prijavu ili inicijativu Komisiji na tačnost iskazanih podataka, posebno o imovnom stanju  javnih funkcionera. * 

 * Zakonom o sprječavanju sukoba interesa po prvi put je uvedeno obezbjeđenje zaštite podataka, posebno javnih funkcionera, prilikom obavještenja javnosti od mogućih zloupotreba. To podrazumijeva  da se pojedini podaci neće moći  objavljiati u skladu  sa međunarodnim standardima, a i vodeći se računa i o novom Zakonu o zaštiti podataka ličnosti, kojeg je Skupština Crne Gore  usvojila u decembru 2008. godine.

            Obrađujući izvještaje radi njihove evidencije, Komisija je konstatovala da 21 % nijesu kompletni, tj. popunjeni na način predviđen Zakonom i propisanim obrascom, što govori o dosta neodgovornom pristupu pojedinih javnih funkcionera prilikom ispunjavanja izvještaja. Nedostaci, odnosno nepotpunosti izvještaja posebno se sastoji u neupisivanju matičnih brojeva za sebe i članove porodice; nenavođenja javne funkcije i vremena stupanja na funkciju; bez navođenja školske spreme i zvanja; adrese i sl. U 25 slučajeva javni funkcioneri nijesu ni potpisali podnijeti Izvještaj, pa su se isti u skladu sa propisima vraćali ponovo kod javnih funkcionera na potpis (prilog 11). 
            Najveći problem predstavlja neupisivanje JMBG za sebe i članove porodice, čime je onemogućen unos podataka u internet bazu i softver Komisije, koji je vezan za JMBG. Time je usporavan rad Komisije i same Službe, obzirom da je naknadno od javnih funkcionera trebalo pribavljati nedostajuće podatke ili vraćati Izvještaj, što je sve odugovlačilo postupak obrade i unosa podataka, a time uskraćivana blagovremenost informisanja javnosti.
            U 2008. godini znatno veći broj javnih funkcionera je prijavio promjene u imovini u odnosu na imovinu prijavljenu u početnom izvještaju. Radi se o promjeni preko 2000 €.U članu 19. Zakona o sprječavanju sukoba interesa, ovaj iznos je promijenjen na 5000 € i obaveza je javnih funkiconera ukoliko se uveća imovina preko ovog iznosa, da se promjena prijavi u roku od 15 dana.
            Taj broj je znatno veći u odnosu na prethodnu godinu, čak za 54 %. To je posljedica čestih podnošenja Inicijativa od strane NVO MANS na prikazano imovno stanje upoređujući sa podacima dobijenim od Uprave za nekretnine Crne Gore. U 2008. godini 105 javnih funkcionera je prijavilo ove promjene za razliku od prethodne kada je  to uradilo samo 68 javnih funkcionera, a 2006. godine samo 5 javnih funkcionera.   
          Komisija je posebno pokretala postupke protiv javnih funkcionera  koji su u više upravnih odbora. Zakonom je propisano da javni funkcioner ne može biti član organa privrednog društva izuzev skupštine akcionara, a  izuzetno, javni funkcioner može biti član organa jednog privrednog društva u kome je država, odnosno lokalna samouprava vlasnik. Analizom izvještaja o prihodima i imovini ustanovljeno je da je znatan broj javnih funkcionera član nekog upravnog odbora. Međutim, većina njih su članovi upravnog odbora ustanova, fondova, agencija i sl. što nije ograničenje po Zakonu, obzirom da se ne radi o privrednim društvima, tako da su javni funkcioneri mogli biti u 2-3 upravna odbora bez ograničenja.
          U prošloj godini je bilo svega 16 javnih funkcionera koji su prijavili članstvo u tzv. « privatnim « upravnim odborima ili su se nalazila u dva upravna odbora privrednih društava što je suprotno Zakonu o konfliktu interesa. Nakon pokretanja postupka 14 javnih funkcionera su postupila po Zakonu  dok dva i dalje krši Zakon, zbog čega je nastavljen  i okončan postupak u 2009. godini. Radi se, u većini slučajeva, o lokalnim (opštinskim) javnim funkcionerima. Po ocjeni Komisije razlog je taj što su pojedini javni funkcioneri realnije prikazivali podatke, sa jedne strane, a sa druge strane radi se i o novim javnim funkcionerima (odbornicima) koji nijesu bili informisani o ovoj vrsti  zabranjenog ponašanja.

Članstvo u više upravnih odbora
Ili u « privatnim « upravnim odborima

          Zakonom o konfliktu interesa propisano je da stupanjem na javnu funkciju, javni funkcioneri koji imaju vlasnička prava u privrednim društvima dužni su da prenesu pravo upravljanja na drugo lice, ali ne na tzv. povezano lice. Po podacima iz izvještaja o prihodima i imovini takvih javnih funkcionera bilo je 26, koji su svi prenijeli pravo upravljanja i to u većini slučajeva nakon upozorenja Komisije na tu obavezu.  

PRENOS PRAVA UPRAVLJANJA NA DRUGO TZV. «NEPOVEZANO LICE» 

            V. IZREČENE MJERE  KOMISIJE 

            Zakonom o konfliktu interesa Crne Gore iz 2004. godine, za razliku od zemalja u okruženju, nijesu propisane strožije sankcije za postupanje suprotno Zakonu, a posebno nema mjera ili sankcija koje može izricati Komisija. Jedino što je u smislu sankcija Zakonom propisano je da Komisija predlaže nadležnom organu razrješenje dužnosti javnog funkcionera u slučajevima: 1) nedostavljanja Izvještaja o prihodima i imovini u zakonskom roku; 2) ne otklanjanja nedostataka i nepravilnosti u prikazanom Izvještaju o prihodima i imovini i 3) kada utvrdi postojanje konflikta interesa.  Komisija može, ukoliko ocijeni da je javni funkcioner izvršio krivično djelo, da podnese prijavu nadležnom državnom tužiocu, ali takvih prijava nije bilo.
            Takođe, za prihode i imovinu koju su javni funkcioner, njegov bračni ili vanbračni drug i djeca stekli, a nijesu prijavili Komisiji ili za koju nemaju pravni osnov, obavještava se Državni tužilac Crne Gore. Po prvi put, krajem 2006. godine Komisija je uputila Državnom tužiocu Republike Crne Gore obavještenje o nezakonitom sticanju prihoda u pojedinim upravnim odborima privrednih društava, za četiri javna funkcionera (potpredsjednik opštine, pomoćnik ministra, poslanik i direktor agencije), a u 2007. godini za još jednog funkcionera (potpredsjednik opštine). U 2008. godini, Komisija je po zahtjevu Državnog tužioca dostavila dopunske podatke za jednog javnog funkcionera, dok za preostala 4 još nemamo povratnih informacija.       
            Komisija je od NVO MANS u 2008. godini primila 18 zahtjeva za obavještenje državnog tužioca o nezakonitom sticanju imovine, koji u većini slučajeva nijesu prihvaćeni.
            Tokom 2008. godine, Komisija je uputila zahtjev za razrješenje 21 opštinska funkcionera (sekretara, direktora javnih preduzeća i ustanova) u 8 opština i dva republička (državna) funkcionera. Većina  javnih funkcionera otklonila je nedostatak i naknadno dostavila izvještaje o prihodima i imovini, mada ima pojedinih sekretara u opštinama koji i dalje ne poštuju ove odluke, a predsjednici tih opština ih ne razrješavaju sa javne funkcije (prilog 12).

             Na osnovu četvorogodišnjeg rada, primjetno je da se javni funkcioneri daleko odgovornije ponašaju u primjeni Zakona nego ranijih godina. Međutim, i pored više javnih obavještenja i upozorenja javnim funkcionerima, posebno poslanicima i odbornicima (prošle godine deset puta u medijima i posebno u lokalnim), ipak jedan broj javnih funkcioneri iz 2008. godine i dalje ne dostavljaju izvještaj o prihodima i imovini. Mora se konstatovati da za ovu kategoriju funkcionera nijesu bile propisane sankcije (poslanici i odbornici), a javno upozorenje i donijete odluke da krše Zakon nije predstavljalo efikasnu mjeru koja bi dala pozitivne rezultate i pored činjenice da su ovo najradikalnije mjere u jednom razvijenom demokratskom društvu.
            Od stupanja na snagu Zakona o konfliktu interesa (jun 2004. godine) do danas četiri poslanika još nijesu dostavila ni jedan izvještaj o prihodima i imovini, a bili su to u obavezi dostaviti makar godišnje izvještaje, najmanje četiri puta i to: za 2004.,2005., 2006. i 2007. godinu. Takođe i 25 odbornika iz 12 opština to nijesu uradila za četiri godine tj. za 2004, 2005, 2006. i 2007. godinu. Radi se o odbornicima iz sljedećih opština- Kotor - 5 ; Cetinje - 4; Nikšić i Tivat – 3; Budva i Plav po 2; Danilovgrad, Mojkovac, Ulcinj, Herceg Novi, Bijelo Polje i Šavnik po 1. (prilog 13).   

               VI.  REALIZACIJA PROGRAMA              

            Komisija  za utvrđivanje konflikta interesa Crne Gore utvrdila je 14 programa čija realizacija je imala za cilj preventivno djelovanje javnih funkcionera i izbjegavanje kršenja Zakona i mogućeg konflikta interesa,  kao i jačanje  kapaciteta same institucije. Vrijednost ukupnih programa iznosila je 279.800 € i svi programi su  precizno definisani i usklađeni sa standardima i zahtjevima finansijskih donatora. Nažalost i pored čestih obećanja međunarodnih  institucija (OEBS, UNDP, IPA, TAIEX, SOROS i dr.) koje su dolazile u posjetu Komisiji, nijedan program od ovih institucija nije realizovan. Programi koji su realizovani u 2008. godini su isključivo finansirani iz Budžeta Crne Gore, kao i uz donatorsku pomoć  preko NVO CEMI iz Podgorice. 

            1) Edukacija javnih funkcionera 

Sa obezbjeđenjem dodatnih finansijskih sredstava po Rebalansu Budžeta (30.000 €) organizovano je 11 edukativnih seminara za javne funkcionere, državne i lokalne poslanike, ministre, sudije, tužioce, direktore javnih preduzeća i ustanova, odbornike, predsjednike i sekretare opština i dr. Organizovani su i seminari za medije i NVO,  i to u Podgorici, Herceg Novom i Budvi. Seminari su otpočeli u Adrijevici, 28. maja, a zatim nastavili u Ulcinju, Danilovgradu, Pljevljima, Cetinju i Mojkovcu. Na seminarima je aktivno učestvovalo oko 400 javnih funkcionera. Na seminarima su učestvovali i experti - predstavnici sličnih institucija iz Srbije, B i H, Makedonije i Albanije koji su prenijeli iskustva iz rada njihovih komisija u ovim državama, kao i predstavnici Uprave za antikorupcijsku inicijativu, Komisije za kontrolu postupaka javnih nabavki i NVO CEMI. 

               2) Edukacija članova Komisije i Službe Komisije 

               Članovi Komisije i predstavnici Službe Komisije  uzeli su aktivno učešće na brojnim seminarima, okruglim stolovima i stručnim raspravama, koje su organizovali Savjet Evrope, OEBS, UNDP, USAID, SIGMA, u Podgorici, Briselu, Beogradu, Tirani, Neumu, Parizu, Skoplju i Sarajevu kao što su: Konferencija povodom promocije « Građansko-pravne Konvencije Savjeta Evrope o korupciji »; sastanak Unaprijeđenog stalnog dijaloga iz oblasti prava, slobode i bezbijednosti. « Konflikt interesa i javne nabavke ». « Proces usklađivanja Zakona i pristupanja EU - pravni i institucionalni aspekt», « Promjena Zakona o konfliktu interesa u institucijama vlasti B i H » i sl.
               U organizaciji NVO CEMI i Centra za građansko obrazovanje, u Tivtu je za studensku populaciju održan seminar na temu « Izgradnja kapaciteta studentskih organizacija u borbi protiv korupcije », a u organizaciji Uprave za kadrove niz predavanja za javne funkcionere vezano za konflikt interesa   i zabranjeno ponašanje javnih funkcionera.
               Službenici Komisije su aktivno učestvovali tokom čitave godine na stručnim savjetovanjima koje je organizovala Uprava za kadrove Vlade Crne Gore (ukupno 15) iz oblasti- « Borba protiv korupcije u javnoj upravi», « Plan integriteta », « Vođenje Centralne kadrovske evidencije», «Javne nabavke», «Vođenje prekršajnog postupka», «Osposobljavanje pripravnika i novozaposlenih za rad u državnim organima» i sl.
               Takođe, Služba Komisije je po prvi put učestvovala na sajmu zapošljavanja u Podgorici, kojeg je organizovala Uprava za kadrove u novembru mjesecu 2008. godine, gdje se za rad u Komisiji zainteresovao 51 kandidat, od kojih  9 studenata. 

               3)  Međuregionalna saradnja 

                  U cilju razmjene informacija, propisa i njihove praktične primjene, Komisija je među prvima uspostavila i unaprijedila saradnju sa istim i sličnim institucijama iz  zemalja u okruženju koja se, na obostrano zadovoljstvo, odvija posebno iz Srbije, Makedonije, Albanije, Rumunije, Slovenije i Bosne i Hercegovine. Na bilateralnim osnovama potpisani su Memorandumi o saradnji u 2007. godini  sa B i H (maj), Albanijom (avgust) i Makedonijom (septembar). Ova praksa nastavljena je i u 2008. godini, potpisivanjem Memoranduma o saradnji sa  Slovenijom (april), Rumunijom (april) i Republikom Srbijom (jun). Uspostavljena je saradnja i sa Bugarskom, Mađarskom, Belgijom, Kinom, Rusijom, Turskom i Grčkom. Uz posredovanje ambasadora Crne Gore u Parizu, delegacija Komisija za etiku Francuske boravila je u radnu posjetu crnogorskoj Komisiji u  julu mjesecu 2008. godine. U obostranim posjetama sa pojedinim zemljama u okruženju zaključeno je da se stiču dragocjena i značajna iskustva u ovoj oblasti i tu saradnju treba i dalje razvijati i unapređivati. Mnoga od tih iskustava već su korišćena u izradi i implementaciji novog Zakona i podzakonskih akata i rješavanja problema iz oblasti konflikta interesa.
               U okviru ove saradnje postignut je dogovor da se, u interesu zajedničkog rješavanja problema u ovoj oblasti, inicira osnivanje Asocijacije za prevenciju i sprečavanje sukoba interesa zemalja Z. Balkana kome bi prethodilo održavanje konferencija pod pokroviteljstvom međunarodnih organizacija i institucija. Na ovu inicijativu do sada, pozitivno su se izjasnile – B i H , Srbija, Makedonija, Albanija, Slovenija i Rumunija, kao i pojedine međunarodne organizacije (OEBS,  i dr). Na osnovu Ankete koja je sprovedena  u novembru 2008. godine  67 % anketiranih građana izjasnilo se za jačanje saradnje u regionu, a 63 % za osnivanje pomenute  Asocijacije.
               Ovdje treba podsjetiti da je Komisija za utvrđivanje konflikta interesa Crne Gore među prvima potpisala Memorandum o saradnji sa jednom nevladinom organizacijom i to sa NVO CEMI ( jun 2005 ) sa kojom se ostvaruje, već godinama, izvanredna saradnja, a to je uradila sa Institutom za medije Crne Gore u februaru mjesecu 2009. godine. 

            4) ANKETIRANJE

            Na  temu « Odnos javnosti prema Zakonu o konfliktu interesa « urađena je Anketa, druga po redu u novembru   2008. godine na uzorku od 1000 ispitanika, za centralni, južni i sjeverni region Crne Gore. U Anketi su pitanja bila tako koncipirana da se na osnovu odgovora moglo kostatovati da li je Zakon o konfliktu interesa dobar ili nije; da li treba mijenjati Zakon; da li se imovno stanje javnih funkcionera realno prikazuje; da li su postojeće sankcije dovoljne i sl.
            Anketa je pokazala da rezultati u ovoj oblasti još uvijek nijesu zadovoljavajujći, ali i da idu uzlaznom linijom. Tako napr. Anketa je pokazala da 77 % javnih funkcionera ne prikazuje realno imovno stanje, a 83 % da javnim funkcionerima treba ograničiti broj javnih funkcija. Građani su se izjasnili u 60 % da treba mijenjati sankcije u smislu da budu znatno strožije. U 14 % predlaže se uvođenje zatvorske kazne; 14 %  smjenjivanje i doživotna zabrana obavljanja javne funkcije, a 48 % se izjasnilo da za političara koji je u konfliktu ineresa ne bi glasali.
             Anketa  će se raditi svake godine i upoređivati rezultati sa prethodnom godinom kao i sa zemljama u okruženju. Po tom osnovu već su obezbijeđena sredstva za izradu treće po redu Ankete, tokom 2009. godine. 

            5) TV Spot    ( izrada i prezentacija )           

            TV SPOT u trajanju od 39 sekundi  na temu  ponašanja javnih funkcionera kada su u pitanju upravni odbori, nepotizam, osnivanje firmi i dr., a koji je urađen krajem 2007. godine, je veoma pozitivno ocijenjen kao marketinško-preventivno sredstvo za izbjegavanje konfliktnih situacija u kojim javni funkcioneri mogu da dođu, kao i šire upoznavanje građana sa ovom problematikom. Nastavljeno je intezivno objavljivanje TV SPOTA na državnoj televiziji i radiu Crne Gore, lokalnim TV ( Nikšić, Pljevlja i Budva) i na TV Atlas i IN. Na kraju 2008. godine objavljen je pozivni tender za izradu drugog TV SPOTA na temu primanje i davanje poklona javnih funkcionera, ali konkurs nije uspio tako da će se ova aktivnost nastaviti u 2009. godini.              

              6)   Press cliping 

               Od osnivanja Komisije i formiranja Sužbe, stalno se  prate i analiziraju natpisi i komentari u medijima  Crne Gore na temu « konflikt  interesa « i putem Press Clipinga obavještavaju nadležni organi. U 2008. godini  urađeno je 6 takvih brošura u kojima je objavljeno 343 novinska  članka i to u dnevnim listovima – «Dan», «Vijesti», «Pobjeda» i «Republika» i nedjeljniku – « Monitor ». To je 30 % više nego prethodne godine što znači da konflikt interesa sve više pobuđuje interes javnosti i građana za ponašanje javnih funkcionera u ovoj oblasti. Najviše članaka, kao i prethodne godine, imao je  list « Dan » (132), a zatim « Vijesti» (96).

                                                 Novinski članci

                         7.) WEB SAJT na engleskom jeziku 

               Imajući u vidu ocjenu pojedinih međunarodnih organizacija, institucija i diplomata koji su posjećivali Komisiju, a koji su isticali otvorenost i transparentnost rada, Komisija je željela da sve aktivnosti prezentira i na engleskom jeziku,  kako bi ovaj rad bio dostupan i široj javnosti drugog govornog područja. Obzirom da nije bilo razumijevanja kod određenih međunarodnih organizacija to se Komisija oslonila na sopstvena sredstva  i jedan dio materijala prevela na engleski jezik ( Zakon o sprječavanju sukoba interesa, Programe koje kandiduje Komisija, obrasce i sl.). 

                        8) Upotreba  loga i znaka Komisije 

               Institucije iz oblasti konflikta interesa u Evropi pa i u zemljama u okruženju imaju svoj znak i logo koje koriste u raznim domaćim i međunarodnim prezentacijama, kroz različiti informativno-propagandni materijal (blokovi, vizit i kompliment kartice, fascikle, papirnata ambalaža i sl.). Komisija je  još 2007. godine preko specijalizovane agencije  uradila svoj logo i znak koji se tokom 2008. godine maksimalno koristio na materijalima u različitim propagandnim i markentiškim prezentacijama u zemlji i inostranstvu. U 2008. godini povećan je broj marketinškog materijala i urađeni su i bilbordovi koji su prezentovani na svim edukativnim seminarima za javne funkcionere.

VII.  SLOBODAN PRISTUP INFORMACIJAMA 

               Još 2006. godine Komisija je donijela Vodič za slobodan pristup informacijama i javno ga objavila na svom internet sajtu. U 2007. godini je bilo ukupno 67 zahtjeva za dostavu oko 260 dokumenata, a u 2008. godini 63 zahtjeva za 233 dokumenta. Zahtjevi su uglavnom bili od NVO MANS i svi su odobreni na način što su dokumenta fotokopirana, pregledana neposrednim uvidom ili prepisivana i to u zakonskom roku.  Zahtjevi su se odnosili  na javne funkcionere ili na podatke vezane za rad i organizaciju Komisije i njene Službe. Podaci traženi od strane NVO MANS odnosili su se na predsjednike i potpredsjednike Vlade, ministre, poslanike, sudije, tužioce, savjetnike, odbornike, predsjednike i potpredsjednike opština i sl. (prilog 14 ). 

SLOBODAN PRISTUP INFORMACIJAMA 

VIII  SPROVOĐENJE AkcionOG planA  borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala               

            Komisija  kao jedna od odgovornih institucija za sprovođenje  mjera i aktivnosti  predviđenih Akcionim planom za sprovođenje  programa  borbe  protiv korupcije i organizovanog kriminala  preduzela  je niz mjera i aktivnosti  u okviru  svojih    nadležnosti i  raspoloživih  budžetskh   sredstva.
            Sa  izvještajima o preduzetim mjerama i aktivnostima naloženih ovim Akcionim planom upoznati su  nadležni organi  od kojih je Komisija dobila zaključne ocjene i preporuke u vezi sa realizacijom mjera iz Inoviranog Akcionog plana o realizaciji Programa borbe protiv korupcije i organizovanog   kriminala u kojem  je navedeno  da su od četiri naložene mjere ostvarene dvije ( 1 - obavještenja  Državnom tužiocu o  davanju netačnih  podataka o imovini  i 2 - održavanje edukacija za javne funkcionere, predstavnike NVO i predstavnike medija ). Takođe, istaknuto je  da je za 5 javnih funkcionera  dostavljeno je obavještenje  da je pokrenut postupak pred Državnim tužiocem za vraćanje sredstava, koja su nezakonito stečena (povratne informacije šta je preduzeto, imamo od Državnog tužioca  samo za jednog javnog funkcionera i taj postupak je u toku). Nacionalna Komisija je redovno informisana u početku jedanput mjesečno, a kasnije jednom u tri mjeseca da je u 2008. godini u saradnji sa NVO CEMI, završen  je  planirani  ciklus od  11 edukativnih seminara za edukacije javnih funkcionera  medija i NVO , od koji je  poslednji održan 10. decembra  2008. godine u Podgorici . Na seminarima je učestvovalo oko 400 lokalnih i državnih funkcionera.
            Međutim, kako Zakon o sprečavanju sukoba interesa nije bio usvojen u izvještajnom periodu, Komisija  nije bila u mogućnosti da uskladi svoju organizacionu strukturu kako to predviđaju naložene mjere broj 3 i 4 (  Izraditi analizu potreba za jačanje kapaciteta Komisije za utvrđivanje konflikta interesa, u odnosu na ovlašćenja predviđena novim Zakonom o sprečavanju sukoba interesa u obavljanju javnih funkcija u skladu sa  utvrđenim potrebama i izvršiti izmjenu Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta i shodno izmjenjenom Pravilniku izvršiti kadrovsku popunu radnih mjesta ).  
            Zaključeno je da  realizacija ovih mjera zavisi  isključivo od usvajanja i otpočinjanja primjene novog Zakona o  sprječavanju sukoba interesa u obavljanju javnih funkcija, izbora Komisije od 7 članova i  obezbijeđenih finansijskih sredstava, što će se uraditi tokom ove godine, obzirom da su mjere i aktivnosti produžene na 2009. godinu.
            Sve aktivnosti Komisije sprovedene su u skladu sa preporukama   evropskog partnerstva u okviru  antikorupcijske politike, koja  predstavlja jedan od kljucnih instrumenata predpristupne strategije zemalja kandidata za članstvo u EU.
            Komisija će i u narednom peridu sprovoditi sve naložene  mjere i  aktivnosti, iako je  Budžetom u 2008. godini  za sve programe  ( ukupno 14 sa vrijednošću od 259.800 Eura) odobreno svega 60.000 Eura, a izostala je i očekivana podrška  finansijskih  sredstava  u okviru IPA programa, što  će u bitnom uticati na realizaciju svih predviđenih aktivnosti koji  su namijenjeni prevenciji i izbjegavanju sukoba  interesa javnih funkcionera.
           Realizacijom ovih mjera doprinijelo bi se poboljšanju opšteg mira i ocjene o Crnoj Gori koja prepoznaje važnost jačanja svojih institucija pa i ove, neophodnih za suštinski proces  pridruživanja EU. 

IX  ZAKON O SPRJEČAVANJU SUKOBA  INTERESA  

U Izvještaju o radu Komisije koji je prezentiran Skupštini Crne Gore za rad u 2007. godini istaknute su prednosti, ali i slabosti Zakona o konfliktu interesa, koji je usvojen u Skupštini Crne Gore u junu 2004. godine. On je bio solidna osnova za početne aktivnosti u ovoj oblasti. Stvorena je baza podataka i utvrđen broj javnih funkcionera, kako državnih (republičkih) tako i lokalnih ( opštinskih). Mnogi javni funkcioneri su izašli iz više upravnih odbora privrednih društava, a mnogi su prenijeli upravljačka prava u sopstvenim preduzećima. Počelo je prijavljivanje poklona od strane pojedinih javnih funkcionera. Imovinsko stanje se daleko realnije prikazuje  nego prethodnih godina.
            Ipak jedan broj javnih funkcionera i dalje se nije pridržavao Zakona o konfliktu interesa posebno jedan broj poslanika i veći broj odbornika. Javna opomena i transparentnost podataka kao i objavljivanje imena u medijima i na internet sajtu Komisije nijesu  dali  očekivane rezultate.
            Zbog toga, a i zbog nekih nedorečenosti u Zakonu, međunarodne organizacije  su preporučile  da se uradi novi Zakon o konfliktu interesa. Komisija za utvrđivanje konflikta interesa javnih funkcionera Crne Gore  je te manjkavosti uočila tokom prethodnog perioda, i u prethodnim izvještajima za Skupštinu Crne Gore, stalno potencirala na ovoj problematici. To su insistirale i međunarodne institucije-Evropska komisija, GRECO, OSCE, SIGMA i dr., a Vlada Crne Gore je još zaključkom od 28 decembra 2006. godine, podržala ove promjene.
            Imajući u vidu ovo, Ministarstvo unutrašnjih poslova i javne uprave pripremilo je, a Vlada Crne Gore predložila Zakon o sprječavanju sukoba interesa, kojeg je Skupština Crne Gore usvojila krajem 2008. godine. Zakon je izašao u Službenom listu Crne Gore br. 1/09 , a stupio je na snagu 17. januara 2009. godine, čime je prestao da važi Zakon o konfliktu interesa iz 2004. godine. U susret novom Zakonu, održano je nekoliko radnih sastanaka, a i okrugli sto na temu «Nacrt zakona o sprječavanju sukoba interesa u vršenju javnih funkcija», u organizaciji Ministarstva  unutrašnjih poslova  i javne uprave i Uprave za antikorupcijsku  inicijativu.

X. PROGRAMI ZA JAČANJE KAPACITETA INSTITUCIJE  U NAREDNOM PERIODU  

            Komisija za utvrđivanje konflikta interesa za 2009. godinu, utvrdila je 14 programa koje  kandiduje za finansiranje kod međunarodnih i domaćih organizacija i institucija, ukupne vrijednosti od 287.800,00 eura. Prilikom zvaničnih posjeta predstavnika međunarodnih organizacija krajem 2008. godine, ovoj Komisiji, pozitivno su ocijenjeni prezentirani programi, podržali ih i preporučili za finansiranje (UNDP, OEBS, TAIEX, SOROS, IPA i dr.).
             Radi se o sljedećim programima koji su stalni i koji trebaju u kontinuitetu da se sprovode svake godine, kako bi preventivno djelovali u sprječavanju sukoba interesa javnih funkcionera. 

-          Program edukacije lokalnih funkcionera u opštinama  

            Ovim programom planirana je edukacija putem 23 seminara za 700 javnih funkcionera u opštinama kako na sjevernom tako i u centralnom i južnom dijelu Crne Gore. Akcenat će biti dat na upoznavanje sa novim Zakonom o sprječavanju sukoba interesa, ograničenjima za javne funkcionere i kaznenim odredbama. Posebno će se pozivati javni funkcioneri koji neredovno dostavljaju izvještaje o prihodima i imovini. Predavači na seminaru će biti,  pored domaćih i experti iz država u regionu, a povremeno će se uključivati, pored članova Komisije, Uprava za antikorupcijsku inicijativu, Komisija za kontrolu javnih nabavki i NVO CEMI. Za očekivati je i dobijanje stručne pomoći od pojedinih experata iz zemalja E.U., a putem TAIEX programa. Za edukaciju lokalnih javnih funkcionera u opštinama na sjeveru Crne Gore postoji mogućnost  saradnje i sufinansiranja sa NVO « Bonum » iz Pljevalja. 

             - Program edukacije državnih funkcionera 

            U planu je edukacija 210 javnih funkcionera na sedam seminara na kojima bi učestvovali poslanici, članovi Vlade, sudije, sudije za prekršaje, tužioci, drugi javni funkcioneri Vlade Crne Gore, direktori javnih preduzeća, agencija, ustanova koje osniva Vlada i sl.; 

-          Program edukacije medija  i NVO 

            Veoma pozitivnim se ocijenilo organizovanje edukacje za NVO i medije u protekloj godini. Sa ovom praksom će se nastaviti i ubuduće i to organizovanjem tri seminara u sjevernom, središnjem i južnom dijelu Crne Gore, uz aktivno učešće lokalnih medija. Planira se obuka oko 100 učesnika.
             Ove edukacije su veoma bitne, obzirom da sa usvajanjem novog Zakona o sprečavanju sukoba interesa i novim obavezama za javne funkcionere, će biti neophodno detaljno upoznavanje sa odredbama ovog dokumenta, kako bi javnost imala pravi i tačan uvid u rad Komisije, njenim ovlašćenjima i postupanjima javnih funkcionera. Ovi seminari će se organizovati sa Institutom za medije Crne Gore, uz donatorsku pomoć Fondacije za otvoreno društvo ( SOROS).  

-          Program edukacije članova Komisije i Službe Komisije  

             Obzirom da ova institucija radi nešto više od četiri godine jasno je da  nema dovoljno iskustva iz ove oblasti, pa je potrebno nastaviti i dalje sa edukacijom članova Komisije, u smislu sagledavanja sličnih propisa, rješenja i iskustava iz zemalja u okruženju, a i šire. U tom pravcu planiraju se posjete sličnim institucijama u zemljama u okruženju (Ljubljana, Sarajevo, Bukurešt, Tirana, Skoplje i dr.) koje imaju više iskustva iz ove oblasti. Posredstvom Ambasadora Kine uspostaviće se saradnja sa Ministarstvom za nadzor Kine, uz posjetu crnogorske Komisije ovoj zemlji. Takođe, potrebno je do kraja tehnički opremiti Službu, a namještenicima koji rade na programima treba omogućiti stručno usavršavanje. U tom pravcu svi službenici i namještenici učestvovaće na seminarima iz različitih oblasti, koje će organizovati Uprava za kadrove Vlade Crne Gore  (ukupno 15), a i stručnim posjetama u zemljama E.U. uz finansijsku podršku, preko učešća u TAIEX program. 

-          Program kompjuterizacije, izrade i osiguranja baze podataka 

            Kompjuterizacija, izrada i osiguranje baze podataka je vrlo osjetljiv i značajan dio rada Komisije. Praksa je pokazala da je potrebno  postojeću bazu podataka unaprijediti, obzirom da je dinamičkog karaktera, a uz to je i podložna čestim promjenama. Tokom prošle godine bilo dosta problema u funkcionisanju baze i sajta Komisije, zbog čega treba inovirati postojeći internet sajt. Ovo i iz razloga jer novi Zakon obuhvata i veći broj novih javnih funkcionera, povećana su ograničenja za javne funkcionere kao i veće su sankcije. Takođe, iz osnova je promijenjen naziv i Zakona i Komisije, što znači da se mora raditi radikalnija promjena u Bazi podataka. Punu podršku ovom porgramu pružiće NVO CEMI, preko ino donatora. 

            -  WEB SAJT  na engleskom jeziku 

            U cilju još veće transparentnosti, javnosti i korišćenja podataka od drugih korisnika internet sajta sa drugog govornog područja, potrebno je postojeće informacije iskazati i na engleskom jeziku. U tom pravcu, nastojaće se, da se i drugi dio dokumentacije Komisije (pojedini značajniji linkovi) koji još nijesu obuhvaćeni,  prevedu i prezentiraju preko internet sajta Komisije – www.konfliktinteresa.cg.yu.  
            Za sada se na ovom linku nalaze prevedeni Programi koje kandiduje Komisija za utvrđivanje konflikta interesa Crne Gore za finansiranje kod međunarodnih organizacija; svi obrasci koje koriste javni funkcioneri (Izvještaj o prihodima i imovini; Evidencija izvještaja o prihodima i imovini i Prijava poklona ) i novi Zakon o sprječavanju sukoba interesa. 

-          TV Spot (izrada novog i prezentacija) 

             Planirana je izrada, drugog po redu,TV spota na temu – primanje i davanje poklona javnih funkcionrea. Raspisaće se tender i odabrati najbolja ponuda. TV SPOT  će se plasirati, zavisno od raspoloživih sredstava, na državnim TV i radio stanicama, lokalnim i nezavisnim elektronskim medijima. Paralelno sa ovim emitovaće se i prvi  izrađeni TV  spot, s obzirom na dobar prijem kod šire javnosti. 

            - Regionalna saradnja 

            I pored uspostavljene saradnje, naročito sa Srbijom, B i H, Slovenijom, Makedonijom, Albanijom i Rumunijom postoje inicijative za svestraniju saradnju sa sličnim institucijama iz šireg okruženja i posebno zemljama E.U. Cilj je da se razmijene iskustva iz ove oblasti putem održavanja zajedničkih sjednica, savjetovanja, okruglih stolova i zajedničkih konferencija za štampu.  Tokom 2009. godine ova saradnja će se proširiti i na  zemlje Beneluxa, Francusku, Bugarsku, Mađarsku, Kinu, Rusiju, Tursku, Austriju i Grčku. Za očekivati je da će se pored već potpisanih Memoranduma o saradnji sa šest država, potpisati sa još najmanje dvije države ( Bugarska, Mađarska i sl.). 

-          Anketa 

               Planirano je da se anketom, trećom po redu, obuhvati 1000 građana koji bi se izjasnili o značaju ove institucije, svrsi postojanja i očekivanjima u sprečavanju sukoba  interesa. Istraživanja bi se odnosila i na javne funkcionere (realnost prikazanog imovnog stanja, primanje poklona i sl.). Anketa koja je urađena u decembru mjesecu 2008. godine, ponovo će biti organizovana sa istim pitanjima kako bi se uporedili rezultati i donijele smjernice za buduće aktivnosti. 

-          Marketinška upotreba loga i znaka 

            Tokom 2009. godine sa stupanjem na snagu Zakona o sprječavanju sukoba interesa i formiranjem Komisije za sprječavanje sukoba interesa, neophodno je uraditi novi marketinški materijal koji će imati oznaku – « sprječavanje sukoba interesa », a ne  «utvrđivanje konflikta interesa », kao što je to bilo u 2008. godini. 

            - Press cliping 

            Cilj ovog programa je da se analiziraju natpisi o sukobu interesa u štampanim i elektronskim medijima, na osnovu kojih se povlače konkretni potezi. Ukoliko bude finansijskih sredstava realizacija ovog programa povjerila bi se specijalizovanoj agenciji. U protivnom, Služba Komisije će i dalje prikupljati informacije i u vidu štampane brošure dostavljali nadležnim institucijama na uvid. Već je u januaru 2009. godine izašao je jedanaesti, a prilikom izrade ovog izvještaja i dvanaesti broj. Postoji mogućnost da se za izradu CLIPINGA angažuje referentna institucija koja će pratiti ne samo štampane, već i elektronske medije i u zemljama u okruženju ( MAPA i dr.). 

-          Elektronski djelovodnik  

            Realizacijom ovog programa dobila bi se precizna  evidencija , u elektronskoj formi, svih podnijetih inicijativa protiv javnih funkcionera, donijetih odluka u prvostepenom i drugostepenom postupku, žalbe, tužbe, mišljenja, pokrenuti prekršajni postupci, rješenja, presude Upravnog i Vrhovnog suda, prepiske sa javnim funkcionerima i sl. To podrazumijeva izradu softvera i baze podataka. Nažalost, u 2008. godini nije bilo finansijskih sredstava za realizaciju ovog značajnog programa, koji bi bio povjeren specijalizovanoj agenciji. 

-          Knjiga- Vodič kroz sukob interesa 

            S obzirom na novi Zakon o sprječavanju sukoba interesa, nova Pravila, Poslovnik o radu i nove obrasce sa novim nazivima koji imaju za cilj « prevenciju u sprječavanju sukoba interesa », nameće se pitanje izrade ove knjige – brošure koja bi bila namijenjena svim javnim funkcionerima i državnim i lokalnim. Ovaj vodič kroz Zakon bi se podijelio besplatno svim javnim funkcionerima i učesnicima na mnogobrojnim seminarima za edukaciju javnih funkcionera. Postoji mogućnost da se ovaj Vodič uradi zajedno sa nekom od institucija iz Crne Gore ( Službeni list Crne Gore, NVO CEMI i dr.). 

-          Asocijacija za prevenciju i sprječavanje sukoba interesa zemalja Zapadnog Balkana 

            Inicijativa je potekla od Komisije za utvrđivanje konflikta interesa Crne Gore  još 2007. godine i  podržana od pojedinih zemalja u okruženju (Srbija, Makedonija, B i H, Albanija, Rumunija, Slovenija). Ovakve institucije iz ove oblasti ne postoje na nivou zemalja Zapadnog Balkana, a za kojom postoji izražena potreba. Podršku osnivanju ove institucije dale su i pojedine međunarodne organizacije, prije svih OEBS, a postoji mogućnost finansiranja preko tzv. IPA  Programa, u dijelu kada je u pitanju prekogranična saradnja.   

            XI  OSTVARENA SARADNJA 

            U svom dosadašnjem radu Komisija je, u cilju unapređivanja svog rada i sticanja iskustava, imala intezivnu saradnju sa mnogim institucijama i organima u zemlji i inostranstvu, posebno sa istim ili sličnim organima i tijelima  u Srbiji, Makedoniji, B i H, Sloveniji, Rumuniji i Albaniji.
            Ostvareno je nekoliko kontakata i sastanaka sa predstavnicima OEBS–a, TAIEX-a, ERDI-a, SOROS-a i dr. oko isticanja značaja rada i problemima sa kojima se suočila Komisija u svom rada. 
            Komisiju su posjetili i predstavnici UNDP-a Regionalnog centra u Bratislavi u vezi jačanja institucionalnih kapaciteta i podizanja javne svijesti kao i mogućnosti finansiranja pojedinih programa koje  kandiduje Komisija. Takođe, po sličnim temama, organizovan je i sastanak sa predstavnicima NDI ( Nacionalnog demokratskog instituta ) u Crnoj Gori. Komisiju su posjetili i predstavnici Komisije za sprečavanje korupcije Republike Slovenije, Državne Komisije za sprečuvanje na korupcijata Republike Makedonije, Centralne izborne komisije B i H, Visokog inspektorata za prijavu i kontrolu imovine Republike Albanije, Republičkog odbora za sprečavanje sukoba interesa Republike Srbije i Komisije za etiku Republike Francuske.
            U radnoj posjeti Komisiji, boravio  je i expert Savjeta Evrope gosp. Kventin Rid iz Velike Britanije po pitanju stručne pomoći oko kvalitetnije izrade novog Zakona o sprječavanju sukoba interesa. 
            Komisiju su posjetili i Ambasadori Rumunije, Francuske, Makedonije, Albanije, Bosne i Hercegovine, Mađarske, Kine, Rusije i Austrije, koji su mnogo doprinijeli  da se uspostave što čvršći  odnosi crnogorske Komisije sa sličnim institucijama tih država.
            Članovi Komisije i Službe obišli su nekoliko opština u Crnoj Gori i razgovarali sa predsjednicima i njihovim saradnicima u vezi odnosa lokalnih javnih funkcionera prema Zakonu o konfliktu interesa ( Plav, Budva, Tivat, Herceg Novi, Danilovgrad, Pljevlja, Kotor, Bar, Rožaje,). Tom prilikom podijeljeni su i priručnici-vodiči kroz konflikt interesa. Ova praksa nastaviće se i u 2008. godini.Veoma dobra saradnja je ostvarena sa opštinskim i republičkim organima – ministarstvima, agencijama, raznim sudovima i tužilaštvima. Aktivna saradnja je bila i sa medijima kako u Crnoj Gori tako i u zemljama u okruženju.  Komisija je posebno obavještavala lokalne medije za one javne funkcionere koji su sa područja te opštine, što se pokazalo kao vrlo koristan i efektan način. Sa NVO –a je u kontinuitetu dobra saradnja sa CEMI, MANS, IPEA, CZGO i dr.   
                                                                                           

XII. ZAKLJUČNA RAZMATRANJA

            U protekle četiri godine stvorena je solidna osnova za evidenciju, praćenje i ponašanje javnih funkcionera kada je u pitanju konflikt interesa, preventiva i sprečavanje ove pojave u Crnoj Gori. Jedan veći dio javnih funkcionera poštuje odredbe Zakona o konfliktu interesa i izbjegava ponašanja i postupanja koja su suprotna ovom dokumentu.
            Međutim, postoji i jedan manji broj javnih funkcionera prije svih odbornici i jedan broj poslanika koji uporno krše Zakon o konfliktu interesa. Javna opomena i isticanje imena na internet sajt Komisije i objavljivanje u medijima nije dao do sad očekivane rezultate. Zbog toga su međunarodne organizacije, posebno GRECO, OEBS i SIGMA analizirajući ovakvo ponašanje saopštili preporuke posebno u dijelu sankcija i obaveza javnih funkcionera koje su pretočene u novi Zakon o sprečavanju sukoba interesa, koji će sigurno uticati na odgovornije ponašanje javnih funkcionera u ovoj oblasti,. Tome će doprinijeti i Komisija za sprječavanje sukoba interesa koja će se povećati  za još dva člana (ukupno sedam), kao i usvajanje novih zakona, prije svega Zakona o lokalnoj samoupravi koji će daleko preciznije definisati neka zabranjena ponašanja  lokalnih javnih funkcionera.
             Komisija za utvrđivanje konflikta interesa Crne Gore je stekla dragocjeno iskustvo u protekle četiri godine, a rad i rezultati rada primijećeni su i pozitivno ocijenjeni od brojnih međunarodnih organizacija koje su posjećivale Komisiju. Posebno je istaknuta javnost i transparentnost podataka, po čemu je ova Komisija pozitivan primjer u regionu.
            Radi jačanja institucije kao samostalnog i nezavisnog tijela, ubuduće, trebalo bi imati daleko više razumijevanja u opredjeljenju finansijskih sredstava za realizaciju utvrđenih Programa koji imaju za cilj preduzimanju aktivnosti kako bi se spriječio i suzbio u začetku  sukob intresa  kod svih javnih funkcionera i državnih i lokalnih. Naravno, to podrazumijeva i veće razumijevanje i u donošenju stimulativnih mjera za nagrađivanje službenika i namještenika  Službe Komisije, kako se ne bi dešavalo da se stalno odlivaju kadrovi.
            Sve češće  povezivanje ove institucije sa sličnim u državama u regionu pa i šire, na bilateralnim osnovama, javnost i transparentnost podataka i jačanje institucije doprinijeće smanjenju prostora za potencijalni sukob interesa javnih funkcionera, a time i manje osnova za korupciju i organizovani kriminal.

***